برزیل و نیشکر دوسر برد: دلستر شیرین یا پرواز با سوخت گیاهی؟

برزیل از آن کشورهایی است که وقتی حرف از سوخت زیستی می‌شود، بقیه دنیا فقط تماشاچی هستند. آنها دهه‌هاست نیشکر را نه فقط برای شکر، که برای اتانول می‌کارند و حالا با نسل دوم سوخت‌های زیستی، این داستان وارد یک پیچ هیجان‌انگیز تازه شده. ماجرا از دل کارخانه‌های نیشکر شروع می‌شود. قبلا بعد از گرفتن شیره ساقه، تفاله‌ای به نام باگاس باقی می‌ماند که یا سوزانده می‌شد یا در بهترین حالت برای تولید هم‌مان برق به کار می‌رفت. اما حالا با فناوری هیدرولیز آنزیمی، همان باگاس تبدیل به اتانول سلولزی می‌شود؛ یعنی از زباله سوخت هواپیما می‌سازند.

شرکت‌هایی مثل «رایزن» و «گرانبیو» در ایالت سائوپائولو کارخانه‌هایی ساخته‌اند که می‌توانند از هر تن باگاس ۲۰۰ لیتر اتانول پیشرفته تولید کنند، بدون اینکه حتی یک متر زمین جدید زیر کشت برود. این یعنی «انقلاب بهره‌وری» جای «توسعه افقی» را گرفته. برزیل حالا با همین سوخت هواپیماهایش را تغذیه می‌کند و قول داده تا ۲۰۳۰ سهم ۱۰ درصدی در سوخت هوایی پایدار جهانی داشته باشد.

اما بی‌حواسی بازار جهانی را نگاه کن: قیمت شکر که بالا می‌رود، کارخانه‌دار وسوسه می‌شود تمام نیشکر را به شکر تبدیل کند و اتانول را ببوسد کنار. این رقص قیمت باعث می‌شود برنامه‌ریزی سوخت هوایی مدام روی لبه تیغ راه برود. برای همین دولت برزیل یک نظام سهمیه‌بندی هوشمند طراحی کرده که درصدی از نیشکر الزاما به اتانول اختصاص یابد و قیمت شکر جهانی در آن دخالت نکند.

از قضا نیشکر برای محیط زیست هم آش دهن‌سوزی نیست. اگرچه سوختش نسبت به بنزین ۸۰ درصد کربن کمتر تولید می‌کند، اما کشت فشرده آن در گذشته باعث نابودی بخشی از سرادو (ساوانای برزیل) شده بود. حالا قوانین سختگیرانه «موراتوریوم نیشکر» جلوی توسعه در جنگل‌های آمازون را گرفته و کشاورزان را به سمت مراتع تخریب‌شده هدایت می‌کند. بنابراین دفعه بعد که یک برزیلی در سائوپائولو با ماشین فلکس اتانول گاز می‌دهد، بدان که در باکش یک تاریخچه پر پیچ و تاب از شکر و پرواز و جنگل موج می‌زند.